Ferrytyna i niedobór żelaza – jakie badania zrobić
Zmęczenie, wypadanie włosów, zadyszka? Wyjaśniam, które badania pomagają wykryć niedobór żelaza i dlaczego sama ferrytyna nie zawsze wystarcza.
Niedobór żelaza to jeden z najczęstszych niedoborów, z jakimi spotykam się u pacjentów – zwłaszcza u kobiet. Potrafi rozwijać się latami, a pierwsze objawy łatwo zrzucić na stres, brak snu czy „taki okres w życiu”. Dobra wiadomość jest taka, że kilka prostych badań z krwi pozwala lekarzowi szybko ocenić, czy żelaza rzeczywiście brakuje.
Jakie objawy mogą sugerować niedobór żelaza?
Żelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny, która przenosi tlen we krwi. Gdy go brakuje, organizm najpierw zużywa zapasy, a dopiero później spada poziom hemoglobiny i rozwija się niedokrwistość (anemia). Objawy bywają bardzo niespecyficzne, np.:
- przewlekłe zmęczenie, senność, gorsza tolerancja wysiłku,
- zadyszka lub kołatanie serca przy niewielkim wysiłku,
- bladość skóry, zimne dłonie i stopy,
- wypadanie włosów, łamliwe paznokcie, pękające kąciki ust,
- problemy z koncentracją, bóle głowy,
- niespokojne nogi wieczorem.
Żaden z tych objawów nie przesądza o niedoborze – każdy może mieć inną przyczynę. Dlatego zamiast od razu kupować preparat z żelazem, warto najpierw zrobić badania i pokazać wyniki lekarzowi.
Jakie badania pokazują niedobór żelaza?
Lekarz najczęściej zleca kilka badań jednocześnie, bo dopiero razem dają pełny obraz:
Morfologia krwi
Pokazuje m.in. poziom hemoglobiny (HGB) i średnią objętość krwinki czerwonej (MCV). W niedokrwistości z niedoboru żelaza hemoglobina jest zwykle obniżona, a krwinki stają się mniejsze, co widać jako niskie MCV. Na wczesnym etapie niedoboru morfologia może być jednak jeszcze zupełnie prawidłowa. Więcej o poszczególnych parametrach przeczytasz w artykule morfologia krwi – jak czytać wyniki.
Ferrytyna
To białko, które magazynuje żelazo, więc jego poziom we krwi dobrze odzwierciedla zapasy w organizmie. Niska ferrytyna jest jednym z najbardziej czułych sygnałów niedoboru – często pojawia się, zanim spadnie hemoglobina.
Żelazo, TIBC i transferyna
Stężenie żelaza w surowicy zmienia się w ciągu dnia i zależy np. od tego, co zjedliśmy, dlatego samo w sobie mówi niewiele. Uzupełnia je TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza) lub transferyna – białko, które przenosi żelazo we krwi. Przy niedoborze organizm „szuka” żelaza, więc TIBC i transferyna zwykle rosną, a wysycenie transferyny spada.
Zakresy referencyjne dla wszystkich tych parametrów podaje laboratorium na wyniku i mogą się one różnić między pracowniami. Interpretację zostaw lekarzowi – liczy się cały obraz, a nie jedna liczba.
Dlaczego ferrytyna może być „fałszywie prawidłowa”?
Ferrytyna należy do tzw. białek ostrej fazy. Oznacza to, że jej poziom rośnie przy stanach zapalnych i infekcjach, a także w niektórych chorobach wątroby. U osoby z przeziębieniem, zapaleniem stawów czy inną przewlekłą chorobą zapalną ferrytyna może wyglądać dobrze, mimo że zapasy żelaza są małe.
Dlatego lekarz często zleca razem z nią CRP – wskaźnik stanu zapalnego. Jeśli CRP jest podwyższone, wynik ferrytyny ocenia się ostrożniej. Z tego samego powodu nie warto robić tych badań w trakcie infekcji, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Jak przygotować się do badań?
- Przyjdź rano – najlepiej między 8:00 a 10:00. Poziom żelaza ma rytm dobowy, więc poranne wyniki łatwiej porównywać.
- Bądź na czczo, czyli po ok. 8–12 godzinach bez jedzenia. Możesz pić wodę.
- Jeśli przyjmujesz preparaty żelaza, zapytaj lekarza, czy i na jak długo przerwać je przed badaniem. Nie odstawiaj ich samodzielnie.
- Dzień wcześniej unikaj bardzo intensywnego wysiłku i alkoholu.
- Powiedz mi przy pobraniu, jakie leki i suplementy bierzesz – to przyda się też lekarzowi.
Kto jest w grupie ryzyka?
Niedobór żelaza może dotyczyć każdego, ale szczególnie często spotykam go u:
- kobiet z obfitymi miesiączkami – regularna utrata krwi szybko wyczerpuje zapasy,
- kobiet w ciąży i karmiących – zapotrzebowanie na żelazo wyraźnie rośnie, badania zleca lekarz prowadzący,
- osób na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej – żelazo z roślin wchłania się słabiej niż z mięsa,
- regularnych krwiodawców – każda donacja to utrata części żelaza,
- osób z chorobami przewodu pokarmowego (np. celiakią) lub po operacjach żołądka,
- dzieci i nastolatków w okresie szybkiego wzrostu.
Badania w kierunku niedoboru żelaza możesz wykonać w gabinecie RS-MED na Targówku, także bez skierowania, odpłatnie. Próbki trafiają do laboratorium ALAB, a wyniki sprawdzisz online. Szczegóły znajdziesz na stronach badania laboratoryjne i pobieranie krwi w Warszawie. Przy zmęczeniu lekarze często zlecają też badanie witaminy D lub witaminę B12. W razie pytań skontaktuj się ze mną.
Pytania i odpowiedzi
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wyniki badań zawsze interpretuje lekarz.