Lipidogram – cholesterol LDL, HDL i trójglicerydy
Co mierzy lipidogram, co oznaczają poszczególne frakcje cholesterolu i trójglicerydy, jak się przygotować do badania i co możesz zrobić na co dzień dla swojego serca.
Lipidogram to jedno z najważniejszych badań profilaktycznych dla dorosłych. Podwyższony cholesterol zwykle przez lata nie daje żadnych objawów, a ma duży wpływ na ryzyko chorób serca i naczyń. Dlatego tak często zachęcam pacjentów, by nie odkładali tego badania – wystarczy jedno pobranie krwi.
Co mierzy lipidogram?
Lipidogram (profil lipidowy) to zestaw kilku parametrów oznaczanych z jednej próbki krwi żylnej. Wyniki podaje się najczęściej w mg/dl, czasem w mmol/l.
- Cholesterol całkowity – suma cholesterolu we wszystkich frakcjach.
- Cholesterol LDL – tzw. „zły” cholesterol. Jego nadmiar sprzyja odkładaniu się blaszek miażdżycowych w naczyniach. To zwykle główny parametr, na który patrzy lekarz.
- Cholesterol HDL – tzw. „dobry” cholesterol, który pomaga usuwać nadmiar cholesterolu z naczyń. Niski HDL bywa niekorzystny.
- Trójglicerydy (TG) – tłuszcze, które silnie reagują na dietę, alkohol i masę ciała.
- Cholesterol nie-HDL – cholesterol całkowity minus HDL; obejmuje wszystkie frakcje „miażdżycorodne”. Coraz częściej pojawia się na wynikach.
Co mogą oznaczać wyniki?
Podwyższony LDL, cholesterol nie-HDL lub trójglicerydy mogą wiązać się m.in. z dietą bogatą w tłuszcze nasycone i cukry proste, nadwagą, małą aktywnością fizyczną, paleniem, alkoholem, ale też z uwarunkowaniami genetycznymi, niedoczynnością tarczycy, cukrzycą czy przyjmowanymi lekami. Obniżony HDL często towarzyszy małej aktywności, paleniu i nadwadze.
Ważne: nie ma jednej „normy dla wszystkich”. Zakres wydrukowany na wyniku to wartość orientacyjna laboratorium, a lekarz wyznacza docelowy poziom LDL indywidualnie – zależnie od Twojego ryzyka sercowo-naczyniowego, wieku, chorób współistniejących i historii rodzinnej. Dla jednej osoby ten sam wynik będzie dobry, dla innej – za wysoki.
Dlatego nie porównuj swoich wyników z wynikami znajomych ani z tabelkami z internetu. Przy pierwszym lipidogramie lekarz często zestawia go z ciśnieniem tętniczym, glukozą, masą ciała i informacją, czy w rodzinie były zawały lub udary w młodym wieku. Dopiero na tej podstawie ocenia, czy wystarczy zmiana nawyków, czy potrzebne są dalsze badania lub leczenie.
Jak przygotować się do lipidogramu?
- Tradycyjnie lipidogram wykonuje się na czczo – po 8–12 godzinach bez jedzenia. W niektórych sytuacjach lekarz może zaakceptować badanie nie na czczo – kieruj się tym, co jest napisane na skierowaniu lub co zalecił lekarz.
- Dzień wcześniej unikaj alkoholu i bardzo tłustej, ciężkiej kolacji – szczególnie trójglicerydy mogą wtedy wyjść wyraźnie wyższe.
- Rano możesz pić wodę.
- Nie odstawiaj leków (w tym leków obniżających cholesterol) bez porozumienia z lekarzem.
- Jeśli niedawno przechodziłeś ostrą infekcję lub zabieg, zapytaj lekarza, czy nie przesunąć badania – może to wpływać na wynik.
Co możesz zrobić na co dzień?
Styl życia ma realny wpływ na lipidogram – czasem wyraźny już po kilku miesiącach zmian. Ogólne zasady, które zwykle polecają lekarze i dietetycy:
- więcej warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów, roślin strączkowych i orzechów,
- mniej tłuszczów nasyconych (tłuste mięso, wędliny, masło, smalec) i tłuszczów trans (wyroby cukiernicze, fast food),
- ryby morskie i oleje roślinne zamiast tłuszczów zwierzęcych,
- ograniczenie słodyczy, słodkich napojów i alkoholu – szczególnie przy wysokich trójglicerydach,
- regularny ruch – nawet szybki spacer przez 30 minut większość dni w tygodniu,
- rzucenie palenia i dbanie o prawidłową masę ciała.
Nie musisz zmieniać wszystkiego od razu. Z mojego doświadczenia najlepiej sprawdzają się małe, konsekwentne kroki – np. codzienny spacer po pracy czy zamiana białego pieczywa na pełnoziarniste. Więcej o diecie przeczytasz w artykule o roli żywienia w chorobach przewlekłych.
Jak często badać cholesterol?
O częstotliwości decyduje lekarz. U zdrowych dorosłych z niskim ryzykiem kontrola co kilka lat bywa wystarczająca, natomiast przy podwyższonym ryzyku, chorobach przewlekłych lub w trakcie leczenia – zwykle częściej, np. po kilku tygodniach od zmiany leków, a potem regularnie. Wiele osób wygodnie łączy lipidogram z badaniami profilaktycznymi raz w roku. Jeśli masz też podwyższoną glukozę, lekarz może zlecić krzywą cukrową.
Lipidogram w Warszawie – Targówek
Krew na lipidogram pobieram w gabinecie RS-MED przy ul. Głębockiej 9/U1 w Warszawie, na Targówku, blisko metra Kondratowicza. Badanie wykonuje laboratorium ALAB, a wyniki odbierzesz online. Możesz przyjść ze skierowaniem albo zrobić badanie odpłatnie bez skierowania. Zapraszam od poniedziałku do piątku od 8:00 i w soboty w godz. 8:00–13:00. Szczegóły: pobieranie krwi, badania laboratoryjne, kontakt. Zobacz też, co oznaczają wyniki morfologii.
Pytania i odpowiedzi
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wyniki badań zawsze interpretuje lekarz.