ul. Głębocka 9/U1, Warszawa-Targówek Dziś: 08:00–18:00
Profilaktyka

Rola żywienia w chorobach przewlekłych

Jak dieta wspiera leczenie nadciśnienia, cukrzycy i innych chorób przewlekłych oraz jak jedzenie i post wpływają na wyniki badań krwi.

Leki to tylko część leczenia choroby przewlekłej. Drugą, równie ważną, jest to, co codziennie ląduje na talerzu. Odpowiednia dieta może pomóc obniżyć ciśnienie, ustabilizować poziom cukru i poprawić lipidogram, a nieprzemyślane zmiany – zaburzyć wyniki badań. Poniżej dzielę się ogólnymi zasadami, o których często rozmawiam z pacjentami podczas pobrań krwi.

Ogólne zasady zdrowego talerza

Większość zaleceń dietetycznych przy chorobach przewlekłych ma wspólny mianownik. W praktyce sprawdzają się proste reguły:

  • dużo warzyw – najlepiej w każdym posiłku, w różnych kolorach,
  • pełnoziarniste produkty zamiast białego pieczywa i słodkich płatków,
  • regularne posiłki o stałych porach, bez długich przerw i podjadania,
  • zdrowe tłuszcze (oliwa, olej rzepakowy, orzechy, ryby) zamiast tłuszczów zwierzęcych i wyrobów cukierniczych,
  • ograniczenie żywności wysoko przetworzonej, słodzonych napojów i alkoholu.

Prosty sposób na zapamiętanie: połowa talerza to warzywa, ćwierć – produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste, a ćwierć – źródło białka. Nie trzeba zmieniać wszystkiego naraz. Z doświadczenia widzę, że najlepiej sprawdzają się małe, stopniowe kroki, np. jeden posiłek dziennie z większą porcją warzyw albo zamiana słodkiego napoju na wodę. Takie zmiany łatwiej utrzymać latami, a w chorobie przewlekłej właśnie wytrwałość ma największe znaczenie.

Nadciśnienie – mniej soli

Przy nadciśnieniu kluczowe jest ograniczenie soli. Zalecenia zdrowotne mówią zwykle o mniej niż ok. 5 g soli dziennie, czyli mniej więcej płaskiej łyżeczce – łącznie z solą ukrytą w produktach. A tej jest najwięcej w pieczywie, wędlinach, serach żółtych, zupach instant, konserwach i przekąskach. Warto czytać etykiety i doprawiać potrawy ziołami, czosnkiem czy sokiem z cytryny. Pomocna bywa też dieta bogata w warzywa i owoce, ale przy chorobie nerek lub niektórych lekach lekarz może zalecić ostrożność z produktami bogatymi w potas.

Cukrzyca – indeks glikemiczny i błonnik

Indeks glikemiczny (IG) mówi, jak szybko dany produkt podnosi poziom cukru we krwi. Przy cukrzycy typu 2 lepiej wybierać produkty o niższym IG: kasze, pełnoziarniste pieczywo, rośliny strączkowe, większość warzyw. Biały chleb, słodycze, soki owocowe czy rozgotowany makaron podnoszą glukozę szybko.

Ogromnym sprzymierzeńcem jest błonnik – spowalnia wchłanianie cukrów, daje uczucie sytości, sprzyja prawidłowemu poziomowi cholesterolu i pracy jelit. Znajdziesz go w warzywach, owocach, otrębach, kaszach i nasionach.

Wskazówka: łącz węglowodany z białkiem, tłuszczem i warzywami – np. kanapkę z pełnoziarnistego chleba z jajkiem i pomidorem zamiast samej bułki. Taki posiłek podnosi poziom cukru łagodniej.

Nawodnienie i białko u seniorów

Osoby starsze często mają osłabione uczucie pragnienia i piją za mało. Odwodnienie może nasilać zawroty głowy, zaparcia, splątanie i pogarszać pracę nerek. Warto mieć butelkę wody w zasięgu ręki i pić małymi porcjami przez cały dzień. Uwaga: przy niewydolności serca lub zaawansowanej chorobie nerek lekarz może zalecić ograniczenie płynów – wtedy obowiązują jego zalecenia.

Z wiekiem rośnie też ryzyko utraty masy mięśniowej. Odpowiednia ilość białka (nabiał, jaja, ryby, chude mięso, strączki) pomaga zachować siłę i sprawność. Przy przewlekłej chorobie nerek ilość białka ustala jednak lekarz lub dietetyk.

Jak jedzenie wpływa na wyniki badań?

To, co jemy w dniu poprzedzającym badanie, może zmienić wynik – i wprowadzić lekarza w błąd. Dlatego przed pobraniem krwi warto pamiętać o kilku zasadach:

  1. Na glukozę i lipidogram przyjdź na czczo – zwykle po ok. 8–12 godzinach bez jedzenia. Wodę możesz pić.
  2. Nie przesadzaj z postem – bardzo długa głodówka również może zaburzyć wyniki i źle wpłynąć na samopoczucie, zwłaszcza u osób z cukrzycą.
  3. Dzień wcześniej zjedz zwykłą, lekką kolację. Tłusty, obfity posiłek i alkohol mogą podnieść trójglicerydy i zmienić inne parametry.
  4. Nie zmieniaj diety radykalnie tuż przed badaniem „żeby wyszło lepiej” – lekarz potrzebuje obrazu Twojego codziennego odżywiania.
  5. Powiedz lekarzowi o suplementach. Niektóre (np. biotyna w dużych dawkach) mogą zakłócać wyniki części badań hormonalnych.

Więcej o przygotowaniu przeczytasz w artykule jak przygotować się do pobrania krwi, a o samych badaniach kontrolnych – w tekście informacje o chorobach przewlekłych.

Ważne: nie stosuj na własną rękę restrykcyjnych diet, głodówek ani „cudownych” suplementów, jeśli chorujesz przewlekle i przyjmujesz leki. Dieta może wpływać na działanie leków – np. przy lekach przeciwkrzepliwych istotna bywa stała ilość warzyw zielonych, a sok grejpfrutowy wchodzi w interakcje z niektórymi preparatami. Indywidualny plan żywienia ustal z lekarzem lub dietetykiem.

Efekty zmian w diecie najlepiej widać w wynikach badań wykonywanych regularnie. W RS-MED na Targówku w Warszawie wykonasz badania laboratoryjne, a wyniki z ALAB odbierzesz online. Masz pytania? Skontaktuj się ze mną.

Pytania i odpowiedzi

Na większość badań, m.in. glukozę i lipidogram, przychodzi się na czczo – zwykle po ok. 8–12 godzinach bez jedzenia. Wodę można pić. Szczegóły warto potwierdzić z lekarzem zlecającym badania.

Tak. Tłusty posiłek lub alkohol dzień przed badaniem mogą podnieść trójglicerydy, a długotrwała zmiana sposobu odżywiania wpływa na cały lipidogram. Dlatego przed badaniem jedz normalnie i lekko.

Zwykle nie. Owoce dostarczają błonnika i witamin, ale ważna jest ich ilość i rodzaj. Indywidualne zalecenia najlepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wyniki badań zawsze interpretuje lekarz.

Czytaj również