Pielęgnacja stomii – poradnik dla chorego i rodziny
Kolostomia, ileostomia, urostomia – praktyczne zasady codziennej pielęgnacji, doboru sprzętu, diety i sygnały, przy których trzeba skontaktować się z lekarzem.
Wyłonienie stomii to duża zmiana w życiu – dla chorego i dla całej rodziny. Na początku wiele osób boi się, że już nigdy nie wróci do normalnej aktywności. Tymczasem przy dobrze dobranym sprzęcie i kilku nawykach większość pacjentów po pewnym czasie pracuje, podróżuje i uprawia sport. Ten poradnik zbiera podstawowe zasady; szczegółowe instrukcje zawsze ustalaj ze swoją pielęgniarką stomijną.
Rodzaje stomii
Stomia to chirurgicznie wytworzone ujście jelita lub dróg moczowych na powierzchni brzucha. Zdrowa stomia jest różowa lub czerwona, wilgotna i nie boli przy dotyku, bo nie ma zakończeń czuciowych.
- Kolostomia – ujście jelita grubego; stolec bywa uformowany lub półpłynny.
- Ileostomia – ujście jelita cienkiego; treść jest płynna, wydzielana często i drażniąca dla skóry.
- Urostomia – odprowadza mocz; worek ma zawór spustowy, a na noc można go podłączyć do worka nocnego.
Pielęgnacja skóry wokół stomii
Skóra wokół stomii powinna wyglądać tak samo jak skóra na reszcie brzucha. Zaczerwienienie, pieczenie czy sączenie zwykle oznaczają, że treść podcieka pod płytkę – najczęściej dlatego, że otwór jest wycięty za duży albo płytka jest noszona za długo.
- Myj skórę ciepłą wodą, ewentualnie łagodnym, bezzapachowym środkiem, i dokładnie ją osusz.
- Nie używaj spirytusu, benzyny, oliwek ani tłustych kremów – płytka nie będzie się trzymać.
- Owłosienie wokół stomii skracaj ostrożnie, najlepiej maszynką elektryczną lub nożyczkami.
- Akcesoria (pasty uszczelniające, pierścienie, zmywacze, preparaty ochronne) stosuj zgodnie z zaleceniem stomaterapeuty.
Wymiana worka krok po kroku
- Przygotuj wszystko: nowy worek lub płytkę, nożyczki, miarkę, gaziki lub ręczniki papierowe, ciepłą wodę, worek na odpady.
- Umyj ręce. Delikatnie odklej płytkę od góry do dołu, przytrzymując skórę drugą ręką; zmywacz ułatwia odklejanie.
- Oczyść stomię i skórę wokół ciepłą wodą, osusz przez przykładanie gazika.
- Obejrzyj stomię i skórę – kolor, obrzęk, podrażnienia.
- Zmierz stomię miarką i wytnij w płytce otwór większy o około 1–2 mm od jej obrysu. W pierwszych tygodniach po operacji stomia się zmniejsza, więc mierz ją przy każdej wymianie.
- Przyklej płytkę od dołu, wygładzając ją od środka na zewnątrz, i przytrzymaj dłonią przez chwilę – ciepło poprawia przyleganie.
- Zużyty sprzęt zapakuj szczelnie i wyrzuć do odpadów zmieszanych (nie do toalety). Umyj ręce.
Jak dobrać sprzęt stomijny?
Systemy jednoczęściowe mają worek połączony z płytką – są cienkie i proste w obsłudze. W systemach dwuczęściowych płytkę zostawia się na skórze na kilka dni, a wymienia sam worek, co oszczędza skórę. Worki bywają zamknięte (zwykle przy kolostomii), odpuszczalne (przy ileostomii) i urostomijne z zaworem. Przy stomii położonej w zagłębieniu lub fałdzie pomocne bywają płytki convex, ale ich dobór należy do stomaterapeuty.
Sprzęt stomijny jest w Polsce refundowany. Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne wystawia lekarz, a także uprawnione pielęgniarki, w tym pielęgniarki stomijne. Limity i częstotliwość zmieniają się, więc warto sprawdzić aktualne zasady w NFZ lub zapytać w poradni.
Dieta, ubranie i aktywność
Większość osób ze stomią może jeść niemal wszystko, ale warto wprowadzać produkty stopniowo i obserwować reakcję. Jedz regularnie, powoli i dokładnie przeżuwaj. Produkty wzdymające (fasola, kapusta, napoje gazowane) mogą nasilać gazy, a przy ileostomii bardzo włókniste pokarmy, np. skórki owoców, orzechy czy kukurydza, mogą utrudniać pasaż. Przy ileostomii i urostomii szczególnie ważne jest regularne picie – organizm łatwiej się odwadnia. Ile płynów i czy potrzebne są elektrolity, ustal z lekarzem. Więcej o diecie piszę w artykule o roli żywienia w chorobach przewlekłych.
Specjalna odzież nie jest potrzebna – wystarczy, by pasek nie uciskał stomii. Po wygojeniu rany i zgodzie lekarza można wrócić do spacerów, pływania i większości sportów; przez pierwsze miesiące unikaj dźwigania, by zmniejszyć ryzyko przepukliny okołostomijnej.
Wsparcie, emocje i kiedy do lekarza
Smutek, wstyd czy lęk przed reakcją innych są zupełnie naturalne. Pomaga rozmowa z bliskimi, psychologiem i z ludźmi, którzy żyją ze stomią od lat – w Polsce, także w Warszawie, działają stowarzyszenia i grupy wsparcia osób ze stomią. Najważniejszą osobą w codziennej opiece jest pielęgniarka stomijna (stomaterapeuta) w poradni stomijnej – kierunek wskaże szpital, w którym była operacja, lub lekarz POZ. Osobom, które nie wychodzą z domu, pomaga pielęgniarka POZ. Ja nie zajmuję się pielęgnacją stomii, ale chętnie podpowiem, gdzie szukać pomocy – skontaktuj się ze mną. Zobacz też tekst o pozamedycznych aspektach opieki.
Pytania i odpowiedzi
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wyniki badań zawsze interpretuje lekarz.