Rany przewlekłe – pielęgnacja chorego w domu
Dlaczego niektóre rany goją się tygodniami, co sprzyja gojeniu, jakie objawy świadczą o zakażeniu i gdzie w Warszawie szukać specjalistycznej pomocy.
Rana, która mimo opatrunków nie goi się przez kilka tygodni, bardzo męczy chorego i jego bliskich. Z doświadczenia pielęgniarskiego wiem, że w takich sytuacjach najwięcej daje połączenie trzech rzeczy: właściwego leczenia zaleconego przez specjalistę, cierpliwej, czystej pielęgnacji w domu i zadbania o ogólny stan organizmu. Ten artykuł wyjaśnia podstawy – nie zastępuje oceny rany przez lekarza lub pielęgniarkę.
Czym jest rana przewlekła?
O ranie przewlekłej mówimy zwykle wtedy, gdy mimo leczenia nie goi się w oczekiwanym czasie, najczęściej dłużej niż kilka tygodni. Najczęstsze rodzaje to:
- odleżyny – powstają w miejscach długotrwałego ucisku u osób leżących lub siedzących na wózku,
- owrzodzenia żylne podudzi – związane z niewydolnością żył, zwykle w okolicy kostek,
- owrzodzenia niedokrwienne – wynikające ze zwężenia tętnic i słabego ukrwienia nóg,
- zespół stopy cukrzycowej – rany na stopach u osób z cukrzycą, często mało bolesne z powodu uszkodzenia nerwów.
Dlaczego rana się nie goi?
Rana przewlekła prawie zawsze jest objawem jakiegoś problemu „pod spodem”. Dopóki ta przyczyna działa, nawet najlepszy opatrunek nie wystarczy. Najczęściej gojenie utrudniają:
- zaburzenia krążenia – zastój krwi żylnej albo niedokrwienie tętnicze,
- źle kontrolowana cukrzyca – wysoki cukier spowalnia gojenie i sprzyja zakażeniom,
- niedożywienie – zwłaszcza za mało białka, płynów, witamin i składników mineralnych,
- ucisk – nieodciążona odleżyna lub stopa nie zagoi się mimo opatrunków,
- zakażenie i obecność martwej tkanki w ranie,
- palenie tytoniu, niektóre leki oraz choroby ogólne, np. niewydolność serca czy nerek.
Jakie badania krwi pomagają w leczeniu rany?
Lekarz prowadzący często zleca badania, które pokazują, czy organizm ma „warunki” do gojenia. Należą do nich m.in. glukoza i HbA1c (hemoglobina glikowana, która odzwierciedla średni poziom cukru z ostatnich mniej więcej 2–3 miesięcy), albumina i białko całkowite jako wskaźniki odżywienia, morfologia (np. niedokrwistość, cechy stanu zapalnego) oraz CRP. Interpretację wyników zawsze zostaw lekarzowi.
Takie badania laboratoryjne można wykonać w RS-MED na Targówku – krew pobieram w dni powszednie od 8:00 i w soboty w godz. 8:00–13:00, a wyniki z laboratorium ALAB są dostępne online. Jak się przygotować, opisuję na stronie pobieranie krwi. O diecie wspierającej gojenie przeczytasz w artykule o roli żywienia w chorobach przewlekłych.
Nowoczesne leczenie: wilgotne środowisko rany
Dawniej uważano, że ranę trzeba „wysuszyć”. Dziś wiadomo, że większość ran goi się lepiej w umiarkowanie wilgotnym środowisku, pod odpowiednio dobranym opatrunkiem. Nowoczesne opatrunki – hydrożelowe, hydrokoloidowe, piankowe, alginianowe czy ze srebrem – mają różne zadania: chłonąć wysięk, nawilżać, oczyszczać ranę lub ograniczać rozwój bakterii. Ich wybór i częstotliwość zmiany zależą od wyglądu rany i powinien je ustalić lekarz lub pielęgniarka zajmująca się leczeniem ran.
Higiena przy zmianie opatrunku w domu
Jeśli specjalista nauczył Cię zmieniać opatrunek, trzymaj się jego instrukcji. Ogólne zasady higieny są jednak zawsze podobne:
- Umyj dokładnie ręce i przygotuj czystą powierzchnię oraz wszystkie potrzebne materiały.
- Załóż jednorazowe rękawiczki, delikatnie zdejmij stary opatrunek i wyrzuć go do worka.
- Obejrzyj ranę i opatrunek: ilość i kolor wysięku, zapach, zaczerwienienie wokół.
- Oczyść ranę preparatem zaleconym przez specjalistę, zmień rękawiczki i załóż nowy opatrunek, nie dotykając jego wewnętrznej strony.
- Zadbaj o skórę wokół rany – powinna być czysta i chroniona przed nadmiarem wilgoci.
- Na koniec ponownie umyj ręce.
Pamiętaj też o leczeniu przyczyny: odciążaniu odleżyn i stóp, kompresjoterapii przy owrzodzeniu żylnym (tylko po zaleceniu lekarza, bo przy niedokrwieniu ucisk może zaszkodzić), dobrej kontroli cukrzycy.
Gdzie szukać pomocy i kiedy pilnie do lekarza
Pierwszym krokiem jest lekarz POZ, który może skierować do poradni leczenia ran, chirurgicznej, naczyniowej lub diabetologicznej. Osoby, które nie wychodzą z domu, mogą korzystać z wizyt pielęgniarki POZ, a osoby obłożnie chore – z domowej opieki długoterminowej NFZ. Część opatrunków specjalistycznych może być refundowana na podstawie zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne; warto sprawdzić aktualne zasady w NFZ. Ja nie zajmuję się opatrywaniem ran – w punkcie RS-MED wykonuję badania krwi, które pomagają lekarzowi zaplanować leczenie. W Warszawie działa kilka poradni leczenia ran, o skierowanie najlepiej zapytać lekarza rodzinnego.
Masz pytania o badania przed wizytą w poradni? Skontaktuj się ze mną.
Pytania i odpowiedzi
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wyniki badań zawsze interpretuje lekarz.