ul. Głębocka 9/U1, Warszawa-Targówek Dziś: 08:00–18:00
Opieka i pielęgnacja

Rany przewlekłe – pielęgnacja chorego w domu

Dlaczego niektóre rany goją się tygodniami, co sprzyja gojeniu, jakie objawy świadczą o zakażeniu i gdzie w Warszawie szukać specjalistycznej pomocy.

Rana, która mimo opatrunków nie goi się przez kilka tygodni, bardzo męczy chorego i jego bliskich. Z doświadczenia pielęgniarskiego wiem, że w takich sytuacjach najwięcej daje połączenie trzech rzeczy: właściwego leczenia zaleconego przez specjalistę, cierpliwej, czystej pielęgnacji w domu i zadbania o ogólny stan organizmu. Ten artykuł wyjaśnia podstawy – nie zastępuje oceny rany przez lekarza lub pielęgniarkę.

Czym jest rana przewlekła?

O ranie przewlekłej mówimy zwykle wtedy, gdy mimo leczenia nie goi się w oczekiwanym czasie, najczęściej dłużej niż kilka tygodni. Najczęstsze rodzaje to:

  • odleżyny – powstają w miejscach długotrwałego ucisku u osób leżących lub siedzących na wózku,
  • owrzodzenia żylne podudzi – związane z niewydolnością żył, zwykle w okolicy kostek,
  • owrzodzenia niedokrwienne – wynikające ze zwężenia tętnic i słabego ukrwienia nóg,
  • zespół stopy cukrzycowej – rany na stopach u osób z cukrzycą, często mało bolesne z powodu uszkodzenia nerwów.

Dlaczego rana się nie goi?

Rana przewlekła prawie zawsze jest objawem jakiegoś problemu „pod spodem”. Dopóki ta przyczyna działa, nawet najlepszy opatrunek nie wystarczy. Najczęściej gojenie utrudniają:

  • zaburzenia krążenia – zastój krwi żylnej albo niedokrwienie tętnicze,
  • źle kontrolowana cukrzyca – wysoki cukier spowalnia gojenie i sprzyja zakażeniom,
  • niedożywienie – zwłaszcza za mało białka, płynów, witamin i składników mineralnych,
  • ucisk – nieodciążona odleżyna lub stopa nie zagoi się mimo opatrunków,
  • zakażenie i obecność martwej tkanki w ranie,
  • palenie tytoniu, niektóre leki oraz choroby ogólne, np. niewydolność serca czy nerek.

Jakie badania krwi pomagają w leczeniu rany?

Lekarz prowadzący często zleca badania, które pokazują, czy organizm ma „warunki” do gojenia. Należą do nich m.in. glukoza i HbA1c (hemoglobina glikowana, która odzwierciedla średni poziom cukru z ostatnich mniej więcej 2–3 miesięcy), albumina i białko całkowite jako wskaźniki odżywienia, morfologia (np. niedokrwistość, cechy stanu zapalnego) oraz CRP. Interpretację wyników zawsze zostaw lekarzowi.

Takie badania laboratoryjne można wykonać w RS-MED na Targówku – krew pobieram w dni powszednie od 8:00 i w soboty w godz. 8:00–13:00, a wyniki z laboratorium ALAB są dostępne online. Jak się przygotować, opisuję na stronie pobieranie krwi. O diecie wspierającej gojenie przeczytasz w artykule o roli żywienia w chorobach przewlekłych.

Nowoczesne leczenie: wilgotne środowisko rany

Dawniej uważano, że ranę trzeba „wysuszyć”. Dziś wiadomo, że większość ran goi się lepiej w umiarkowanie wilgotnym środowisku, pod odpowiednio dobranym opatrunkiem. Nowoczesne opatrunki – hydrożelowe, hydrokoloidowe, piankowe, alginianowe czy ze srebrem – mają różne zadania: chłonąć wysięk, nawilżać, oczyszczać ranę lub ograniczać rozwój bakterii. Ich wybór i częstotliwość zmiany zależą od wyglądu rany i powinien je ustalić lekarz lub pielęgniarka zajmująca się leczeniem ran.

Wskazówka: nie stosuj na ranę przewlekłą domowych sposobów, maści „na wszystko”, spirytusu czy wody utlenionej bez zalecenia – mogą podrażnić tkanki i opóźnić gojenie. Zapisuj, kiedy zmieniasz opatrunek, i rób zdjęcia rany w podobnym świetle – to bardzo pomaga lekarzowi ocenić postęp.

Higiena przy zmianie opatrunku w domu

Jeśli specjalista nauczył Cię zmieniać opatrunek, trzymaj się jego instrukcji. Ogólne zasady higieny są jednak zawsze podobne:

  1. Umyj dokładnie ręce i przygotuj czystą powierzchnię oraz wszystkie potrzebne materiały.
  2. Załóż jednorazowe rękawiczki, delikatnie zdejmij stary opatrunek i wyrzuć go do worka.
  3. Obejrzyj ranę i opatrunek: ilość i kolor wysięku, zapach, zaczerwienienie wokół.
  4. Oczyść ranę preparatem zaleconym przez specjalistę, zmień rękawiczki i załóż nowy opatrunek, nie dotykając jego wewnętrznej strony.
  5. Zadbaj o skórę wokół rany – powinna być czysta i chroniona przed nadmiarem wilgoci.
  6. Na koniec ponownie umyj ręce.

Pamiętaj też o leczeniu przyczyny: odciążaniu odleżyn i stóp, kompresjoterapii przy owrzodzeniu żylnym (tylko po zaleceniu lekarza, bo przy niedokrwieniu ucisk może zaszkodzić), dobrej kontroli cukrzycy.

Gdzie szukać pomocy i kiedy pilnie do lekarza

Pierwszym krokiem jest lekarz POZ, który może skierować do poradni leczenia ran, chirurgicznej, naczyniowej lub diabetologicznej. Osoby, które nie wychodzą z domu, mogą korzystać z wizyt pielęgniarki POZ, a osoby obłożnie chore – z domowej opieki długoterminowej NFZ. Część opatrunków specjalistycznych może być refundowana na podstawie zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne; warto sprawdzić aktualne zasady w NFZ. Ja nie zajmuję się opatrywaniem ran – w punkcie RS-MED wykonuję badania krwi, które pomagają lekarzowi zaplanować leczenie. W Warszawie działa kilka poradni leczenia ran, o skierowanie najlepiej zapytać lekarza rodzinnego.

Ważne: niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem, gdy wokół rany narasta zaczerwienienie, obrzęk, ucieplenie i ból, pojawia się ropny lub cuchnący wysięk, rana szybko się powiększa lub ciemnieje, pojawia się gorączka i dreszcze. U osoby z cukrzycą każda nowa rana na stopie wymaga szybkiej oceny. Przy wysokiej gorączce z dreszczami, splątaniu, spadku ciśnienia lub nagłym bólu, bladości i zimnej stopie dzwoń pod 112.

Masz pytania o badania przed wizytą w poradni? Skontaktuj się ze mną.

Pytania i odpowiedzi

Zwykle gdy mimo leczenia nie goi się dłużej niż kilka tygodni. Każdą taką ranę powinien ocenić lekarz, bo prawie zawsze ma ona przyczynę, którą trzeba leczyć.

Nie. Większość ran goi się lepiej w umiarkowanie wilgotnym środowisku pod dobrze dobranym opatrunkiem. Rodzaj opatrunku powinien ustalić lekarz lub pielęgniarka zajmująca się ranami.

Lekarz często zleca glukozę i HbA1c, albuminę, morfologię i CRP. Można je wykonać w RS-MED na Targówku, a wyniki z laboratorium ALAB są dostępne online.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wyniki badań zawsze interpretuje lekarz.

Czytaj również